Bài toán giá điện của EVN

Nhóm các hộ sử dụng điện nhiều từ 300 kWh trở lên chiếm tỷ lệ rất ít, chỉ gần 9%. Ông Đinh Quang Tri, Phó tổng giám đốc EVN, thừa nhận với phương án đồng giá 1.747 đồng/kWh thì người thu nhập thấp và người thu nhập trung bình có mức sử dụng dưới 240 kWh mỗi tháng sẽ bị ảnh hưởng vì phải trả tiền điện nhiều hơn mức chi trả hiện nay, còn người thu nhập cao dùng điện nhiều thì lại được “giảm giá” so với mức hiện tại.

bai-toan-gia-dien-cua-evn

Có thể tóm tắt lại ba phương án biểu giá điện được EVN đề xuất như sau: phương án 1 là giữ nguyên giá điện theo sáu bậc thang như hiện nay; phương án 2 là bán điện đồng giá 1.747 đồng/kWh (đây là mức giá bán điện bình quân của biểu giá điện sinh hoạt bậc thang hiện hành); phương án 3 rút từ sáu bậc xuống còn 3-4 bậc thang với năm kịch bản khác nhau nhưng giá điện sinh hoạt bình quân cũng sẽ là 1.747 đồng/kWh.

Theo quy trình thì sau khi tiếp thu các ý kiến đóng góp, EVN sẽ trình Đề án án cơ cấu biểu giá điện sinh hoạt này lên Bộ Công Thương và Thủ tướng Chính phủ trong tháng 10 tới và dự kiến sẽ áp dụng nó từ năm 2016. Người nghèo chịu thiệt Theo số liệu của EVN, trong năm 2014, tỷ lệ hộ dân sử dụng điện sinh hoạt mỗi tháng từ 50 kWh trở xuống chiếm 21,79%, sử dụng từ 51-100 kWh chiếm 25,02%, từ 100-150 kWh chiếm 20,82%, từ 150-200 kWh chiếm 12,81%, từ 200-300 kWh chiếm gần 11%.

Nhóm các hộ sử dụng điện nhiều từ 300 kWh trở lên chiếm tỷ lệ rất ít, chỉ gần 9%. Ông Đinh Quang Tri, Phó tổng giám đốc EVN, thừa nhận với phương án đồng giá 1.747 đồng/kWh thì người thu nhập thấp và người thu nhập trung bình có mức sử dụng dưới 240 kWh mỗi tháng sẽ bị ảnh hưởng vì phải trả tiền điện nhiều hơn mức chi trả hiện nay, còn người thu nhập cao dùng điện nhiều thì lại được “giảm giá” so với mức hiện tại.

Nhiều chuyên gia đã nêu ý kiến phản biện trên các phương tiện truyền thông trong những ngày gần đây, cho rằng xét riêng mục tiêu “giảm bù chéo giữa các đối tượng” thì phương án đồng giá điện 1.747 đồng/kWh như EVN đưa ra là thỏa mãn. Nhưng nếu xét các mục tiêu khác như “nâng cao tính công khai minh bạch trong việc thực hiện giá bán điện, khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả” thì hầu như tất cả các phương án biểu giá điện EVN đưa ra không giải quyết được và cũng không thỏa mãn nhiều thắc mắc của người tiêu dùng xoay quanh các bất cập của ngành điện lâu nay.

Sao không tính đến chuyện giá nguyên liệu đầu vào giảm?

Có một vấn đề cần được EVN làm rõ cho dù cuối cùng giá điện được áp dụng theo phương án nào (đồng giá 1.747 đồng/kWh hay rút từ 6 bậc xuống còn 3, 4 bậc thang với giá bình quân cũng ở mức 1.747 đồng/kWh), đó là EVN đã cân đối việc huy động các nguồn điện ra sao để chi phí cấu thành nên giá điện bán cho người dân đạt ở mức hợp lý nhất? Các số liệu thống kê cho thấy tính từ năm 2011 đến nay giá than trên thị trường thế giới đã giảm 60% và nhiều chuyên gia dự báo sang năm 2016 giá than sẽ còn tiếp tục giảm.

Bộ Tài chính cho biết tại thị trường trong nước, chỉ riêng trong bốn tháng đầu năm 2015, nhiều loại than được điều chỉnh giảm từ 55.000-70.000 đồng/tấn. Trong khi đó, báo cáo của ngành dầu khí cho thấy đến giữa tháng 8-2015 thì giá dầu đã giảm gần 30% so với đầu năm 2015 và giảm hơn 60% so với năm 2011; giá bán khí trung bình cũng giảm 18,5% so với cùng kỳ tháng 8 năm ngoái. Theo EVN, trong tám tháng đầu năm 2015, trong tổng sản lượng điện sản xuất và mua của EVN (105 tỉ kWh) thì thủy điện chiếm gần 35%, nhiệt điện than chiếm gần 34%, điện khí chiếm gần 30%, nhiệt điện dầu chiếm 0,31%, điện nhập khẩu rất ít – chỉ 1,1%.

Một khi giá đầu vào của các nguồn điện chiếm tỷ trọng lớn trong tổng sản lượng như điện than và điện khí chiếm gần 65% giảm liên tục thì giá điện bán ra cần phải được ngành điện cân đối giảm theo. Tuy nhiên, chưa bao giờ người ta thấy EVN báo cáo công khai, minh bạch một cách chi tiết việc giảm giá nguyên liệu đầu vào nói trên tác động đến giá thành sản xuất điện ra sao.

Chỉ thấy EVN chăm chăm vào nguyên nhân tăng giá là “lỗ tỷ giá”. Cần nhắc lại là trong lần tăng giá điện gần đây nhất vào ngày 16-3-2015 với mức tăng 7,5%, EVN cũng đưa lý do tăng giá điện để giảm lỗ, nếu không tăng sẽ lỗ 12.000 tỉ đồng, một phần số tiền thu được do tăng giá điện để dành giảm khoản lỗ do chênh lệch tỷ giá các năm trước để lại còn tới khoảng 8.000 tỉ đồng.

Trao đổi với PV về những bất cập trong việc tính toán cơ cấu giá điện sinh hoạt của EVN nói trên, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nói rằng: “Tính qua tính lại thì cuối cùng EVN cũng chỉ đảm bảo nguồn thu của họ, ai chọn phương án nào thì người có lợi vẫn là EVN. Nếu đưa các phương án biểu giá điện ra cho mọi người xây dựng mà kết quả cuối cùng chỉ có lợi cho mình EVN thôi thì tôi cho là không sòng phẳng.